तरुणांमधील वाढलेली व्यसनाधीनता – ग्रामीण भागातील ज्वलंत समस्या

आजच्या बदलत्या ग्रामीण जीवनशैलीत, एक काळजीचा विषय म्हणून तरुणांमधील व्यसनाधीनतेचा वाढता धोका आपल्याला स्पष्टपणे दिसून येतो.
शहरी भागाप्रमाणेच आता गावाकडील तरुणही विविध व्यसनांच्या विळख्यात अडकताना दिसतात.
ही समस्या केवळ वैयक्तिक नाही तर संपूर्ण कुटुंब, समाज आणि देशाच्या भविष्यासाठी गंभीर आव्हान निर्माण करणारी आहे.

📌 ग्रामीण भागातील व्यसनाधीनतेची वाढती स्थिती

पूर्वी गावांमध्ये पारंपरिक जीवनशैली होती — सकाळी शेतात काम, सायंकाळी बैल, ओढे, विहिरी, मोकळी हवा यांत रमणं.
पण आजच्या काळात बेरोजगारी, शिक्षणात मागासलेपणा, मोबाईल व सोशल मीडियाचा अतिरेक, आणि आकर्षक जाहिरातींच्या माध्यमातून विविध व्यसनांचा प्रसार मोठ्या प्रमाणात वाढला आहे.

गावात अगदी किशोरवयीन मुलांपासून ते तरुणांपर्यंत तंबाखू, गुटखा, दारू, गांजा अशा व्यसनांची सवय लागलेली दिसते. काही ठिकाणी तर ड्रग्ससारख्या गंभीर पदार्थांचाही प्रवेश झालेला आहे.

📌 तरुण व्यसनाधीनतेची मुख्य कारणे:

१. बेरोजगारी व उद्दिष्टहीनता

• शिक्षण पूर्ण केल्यानंतर रोजगाराच्या संधी अपुऱ्या आहेत.
• निष्क्रिय वेळ गैरमार्गाने वापरला जातो.

२. कुप्रचार व गटदबाव

• मित्रपरिवारात व्यसन करणाऱ्यांचा प्रभाव वाढतो.
• ‘थोडं काही बिघडत नाही’ अशा चुकीच्या मानसिकतेने व्यसन सुरू होतं.

३. कुटुंबातील तणाव व भावनिक आधाराचा अभाव

• पालक व मुलांमध्ये संवादाचा अभाव.
• घरातील आर्थिक तणाव, कधी कधी घरच्यांच्याच वाईट सवयींमुळे प्रेरणा.

४. मीडिया व सोशल मीडियाचा दुष्परिणाम

• सिनेमांमध्ये, मालिकांमध्ये व्यसन glamorize करणं.
• चुकीच्या आदर्शांचं अनुकरण.

📌 व्यसनाधीनतेमुळे उद्भवणाऱ्या समस्या:

• शारीरिक नुकसान: तब्येती बिघडणे, व्याधी निर्माण होणे.
• मानसिक समस्या: नैराश्य, चिडचिड, आत्महत्येचे विचार.
• आर्थिक बुडवणूक: कुटुंबाचे आर्थिक नुकसान, कर्जबाजारीपणा.
• गुन्हेगारी प्रवृत्ती: चोरी, दहशत, गुन्हेगारी कृत्यांमध्ये वाढ.
• समाजाला धोका: कुटुंब विस्कळीत होणे, सामाजिक स्वास्थ्य बिघडणे.

📌 उपाययोजना आणि मार्गदर्शन:

१. प्रभावी जनजागृती

• गावोगावी व्यसनमुक्ती शिबिरे, व्याख्याने घेणे.
• शाळा-कॉलेजांमध्ये व्यसनमुक्तीवर विशेष सत्र आयोजित करणे.

२. कौटुंबिक संवाद

• पालकांनी मुलांशी संवाद वाढवावा, त्यांच्या भावना समजून घ्याव्यात.
• मुलांना भावनिक आधार देऊन त्यांना योग्य दिशेने मार्गदर्शन करावे.

३. रोजगार निर्मिती

• स्थानिक पातळीवर रोजगार संधी निर्माण करणे.
• तरुणांना कौशल्य प्रशिक्षण देणे (Skill Development).

४. आरोग्य सेवा व समुपदेशन

• गावागावात समुपदेशन केंद्रे उभारणे.
• व्यसनमुक्तीसाठी योग्य उपचार व मनोवैज्ञानिक मदत उपलब्ध करून देणे.

५. प्रेरणादायी उदाहरणे

• गावातच व्यसनमुक्त तरुणांना मंच देणे.
• खेळ, सांस्कृतिक कार्यक्रम यामार्फत सकारात्मकतेचा प्रसार करणे.